Chào Xuân Canh Dần:

    THƯ VIẾT TỪ TRÁI TIM

   Trần Như Luận

           Quy Nhơn, những ngày cuối năm Kỷ Sửu

Bạn Việt thân mến,

Tôi rất vui và xúc động khi bạn có lời chào và hỏi thăm tôi về những điều cần nhắn nhủ trước khi bạn rời Việt Nam để đến Mỹ, nơi mà bạn sẽ gắn bó trong suốt bốn năm của bậc đại học, nơi mà bạn và những người cùng trang lứa sẽ dốc tâm học tập với ước mơ sẽ có ngày vinh quang quay trở về, cùng với mọi người, chăm lo xây dựng quê hương ngày càng rạng rỡ.

Như bạn từng biết khi chứng kiến mối quan tâm, lo lắng và sự tạo điều kiện hết sức chu đáo của gia đình, ngày nay, mặc dù chính phủ đã rộng mở trong chủ trương đưa một bộ phận ngày càng nhiều sinh viên, học sinh ra nước ngoài để học và giành được những đỉnh cao về khoa học, công nghệ, song, việc được du học và du học có hiệu quả thì không phải lúc nào cũng thật dễ dàng. Bạn đã được gia đình và nhà nước tạo những điều kiện ban đầu hết sức thuận lợi. Đó là một may mắn lớn so với hằng trăm, hàng ngàn bạn khác, cùng thế hệ.

Tôi nhắc tới điều đó hẳn không phải là thừa. Vì chắc bạn cũng biết, trong hằng chục năm qua, đã có hằng ngàn bạn trẻ Việt Nam từng ra nước ngoài với một tâm trạng vừa cởi mở, háo hức trước một chân trời bao la rộng mở, nhưng cũng vừa xao xuyến, buâng khuâng, chứa chan cảm xúc khi phải xa lìa mảnh đất mà mình từng gắn bó trong suốt hằng chục năm trời, mảnh đất đã cưu mang mình, đã nâng đỡ mình, đã từng ấm nồng lên trong những bước chân chập chững đầu đời.

Rồi năm tháng chất chồng, việc học hành bận rộn và kho tàng tri thức chuyên ngành đã dần dần chiếm hết thời gian và tâm trí của các bạn ấy. Bên cạnh đó, nền văn minh vật chất với những tiện nghi ngày càng nhiều, cùng với những hứa hẹn cho sự phát triển kinh tế gia đình đã thôi thúc không ít bạn ở lại Mỹ hoặc các nước phương Tây với ý định vừa nhanh chóng phát huy vốn kiến thức gặt hái được ở nhà trường, vừa có nhiều điều kiện để làm giàu, sớm đền đáp công ơn các bậc sinh thành và cưu mang cả anh chị em ruột thịt.

Tôi không có ý định chê bai các bạn trẻ đã phải chọn con đường đó. Bằng cách này hoặc bằng cách khác, dù đang ở nước ngoài hay đang sống trong lòng đất mẹ, tôi biết mọi người Việt Nam đều luôn hằn sâu mối tình cảm thiêng liêng dành cho tổ quốc. Dù đang ở Toronto, California, Sidney hay Moskva, trái tim của các bạn luôn đập những nhịp đập Việt Nam. Trong tâm khảm của các bạn, hai tiếng Việt Nam vẫn là một âm thanh êm đềm nhất, trìu mến nhất. Tôi đã từng ở hải ngoại và đã từng có những rung động chân thành như thế. Dù đi tới đâu, những đứa con yếu dấu của người mẹ Việt Nam lam lũ và khốn khó vẫn không bao giờ quên tấm lòng bao la của Mẹ.

Nhưng bạn Việt thân mến, nếu xét cho cùng, thì việc định cư ở nước ngoài sau khi tốt nghiệp ở bậc đại học để nhanh chóng làm giàu nơi đất khách quê người trong lúc đất nước mình, bà con ruột rà mình đang rất cần đến những khối óc, trái tim và bàn tay vun xới của các bạn, tôi nghĩ, đó là một việc mà những người sống có đạo lý, sống có nội tâm chẳng nên làm.

Tôi đã rất trăn trở trước khi viết ra những điều tâm huyết này. Việt thấy đó, hằng ngày chúng ta đã từng ăn bát cơm Việt Nam, uống bát nước Việt Nam. Chúng ta chịu ơn đâu phải chỉ đơn giản là cha mẹ, những người sinh ta ra và nuôi dạy ta nên người, mà chịu ơn cả những bác nông dân chân lấm tay bùn, những người đầu tắt mặt tối chỉ biết làm ra hạt gạo để nuôi sống cộng đồng, chịu ơn những người gánh hàng rong cho ta những chiếc bánh tráng thơm giòn, những chiếc bánh chưng nặng tình dân tộc, chịu ơn bác đạp xích lô đưa ta tới trường thuở nhỏ, chịu ơn cả những người lính biên phòng gìn giữ non sông nơi rừng sâu nước độc hay cả nơi hải đảo bạt ngàn. Chưa nói tới họ, Việt thấy ngay cả ở thị thành, nơi mà nền văn minh vật chất đã du nhập tới từ hằng trăm năm qua, cuộc sống của đa số đồng bào ta cũng vẫn còn hết sức khó khăn. Nhiều bà mẹ, bà chị phải gánh gồng suốt từ sáng tinh mơ đến khi tắt nắng nhưng bữa cơm của họ dưới những mái tranh tạm bợ vẫn hết sức nghèo nàn. Nhiều bà lão tóc đã bạc phơ, lưng đã còng, gối đã mỏi mà vẫn phải lặn lội đi bán vé số kiếm sống xung quanh các khu nhà ổ chuột. Nhiều chú công nhân lam lũ làm ăn suốt buổi mà vẫn lận bận vì không đủ sức nuôi cả nhà mấy miệng ăn.

Đất nước chúng ta còn nghèo so với mặt bằng kinh tế của rất nhiều nước trong khu vực và trên thế giới. Nói như vậy, hẳn các bạn cũng biết là tôi ngụ ý muốn kêu gọi các bạn khi tốt nghiệp ra trường hãy nên ngoái lại nhìn về cái nôi mà từ đó các bạn đã ra đi. Hãy nên ngoái lại nhìn về cái mảnh đất chôn nhau cắt rốn đã mang nặng nghĩa tình cưu mang, đùm bọc các bạn thuở ấu thơ. Hãy nên ngoái lại nhìn về cái quá khứ lịch sử thấm đẫm ân tình mà tại đó mỗi tấc đất đều in đậm dấu chân của các bậc tiền nhân từng đem cả xương máu và trí tuệ hun đúc nên một đất nước Việt Nam có một nền văn hóa vô cùng đặc sắc ngày hôm nay.

Thật vậy, không dễ gì các bạn có thể tìm thấy trên thế giới một nền văn hóa đa sắc màu nhưng lại chứa đựng những yếu tố bổ sung và hoàn thiện lẫn nhau kỳ diệu đến như vậy. Trong cái mà ngày nay chúng ta gọi là tinh hoa văn hóa Việt Nam vừa có dấu ấn của văn hóa Trung Hoa vừa uyên bác vừa thiên về thực dụng, vừa có dấu ấn của văn hóa Ấn Độ vừa sâu sắc vừa mang nặng xu hướng tâm linh, đồng thời nó cũng mang sắc thái của các dân tộc có lịch sử lâu đời tại các vùng Việt Bắc ở phương Bắc, văn hóa Sa Huỳnh độc đáo ở Miền Trung và các vùng của đất nước Phù Nam xưa ở phương Nam. Trải qua đã gần bốn ngàn năm, nền văn hóa rực rỡ ấy không hề phai mờ đi mà cứ tiếp tục phát huy cho dù đã có lúc phải anh dũng đương đầu với nhiều xu hướng tương đối trái ngược trong nền văn minh vật chất phương Tây.

Việt Nam chúng ta là một nước đã dạn dày kinh nghiệm trong rất nhiều lĩnh vực. Nó đã kinh qua những cuộc chiến tranh khốc liệt. Nó cũng đã trải qua những cuộc thăng trầm do thiên tai, đói kém, mất mùa triền miên. Nó cũng từng đem cả nền văn hóa của nó ra để đối chọi, đọ sức, rồi đồng hóa luôn nhiều nền văn hóa khác trên thế giới. Nhưng bao giờ cũng vậy, Việt Nam vẫn là một nước có nền văn hóa rất đặc sắc. Dân tộc Việt Nam vừa dạn dày kinh nghiệm trong chiến đấu chống thiên tai, địch họa, vừa sắc sảo, ngoan cường trong việc duy trì và phát triển một nền văn minh không lẫn vào các nền văn minh khác. Đi nhiều nơi, sống nhiều nơi, rồi các bạn sẽ dần cảm nhận ra điều đơn giản mà thiêng liêng ấy.

Gần đây, do ít nhiều ảnh hưởng của văn minh Âu Mỹ vừa trọng thực dụng vừa thiên về hưởng thụ vật chất, không ít thanh niên vội vã bỏ quên những giá trị tinh thần quý báu để đua chen cùng xã hội phồn hoa nơi chốn lạ quê người. Nhiều người trong số họ phải chờ mãi đến khi tóc chớm bạc mới nhận ra là mình đã lầm. Họ không thể tìm thấy tình làng nghĩa xóm nơi đất khách; thay vào đó là cuộc sống đèn nhà ai nấy rạng. Họ không thể tìm thấy những kỷ niệm đáng trân trọng của thuở thiếu thời; thay vào đó là những cuộc cạnh tranh đầy cạm bẫy. Họ không thể tìm thấy tình máu mủ,  sự chân chất hy sinh, tính cương nghị, trọng nghĩa khinh tài; thay vào đó là tiền và tiền. Ai không trả giá để có được đồng tiền lạnh lẽo trong tay thì suốt đời không bao giờ cất đầu lên được.